Koszt wydruku 3D można policzyć rzetelnie dopiero wtedy, gdy masa materiału i czas ze slicera staną się punktem wyjścia, a nie całym kosztorysem. W małej firmie oraz w usłudze trzeba rozdzielić koszty zmienne pojedynczego zlecenia od kosztów urządzeń, pracy, oprogramowania i organizacji procesu. Taki model pozwala ustalić koszt własny jednej sztuki, a następnie świadomie wyznaczyć cenę dla klienta.
koszt wydruku 3D – najważniejsze informacje
- Koszt jednej sztuki nie powinien być utożsamiany wyłącznie z masą filamentu lub żywicy podaną przez slicer.
- Bazowy model obejmuje materiał, materiały eksploatacyjne, pracę, energię, koszt maszyny, oprogramowanie oraz część kosztów stałych.
- W kalkulacji materiału warto rozliczać pełne zużycie procesu, w tym odpady, podpory, raft i straty wynikające z nieudanych wydruków.
- Dla usług osobno trzeba wycenić przygotowanie pliku, komunikację, kontrolę jakości, obróbkę, pakowanie i minimalną opłatę za zlecenie.
- Marża jest dodawana po ustaleniu pełnego kosztu własnego, a nie zamiast uwzględnienia pominiętych pozycji kosztowych.
Od czego zacząć kalkulację kosztu wydruku 3D
Najprostszy wzór na koszt jednostkowy można zapisać następująco: koszt jednej sztuki = materiał + eksploatacja + praca + energia + koszt maszyny + oprogramowanie + koszty stałe przypadające na sztukę. W praktyce nie każda pozycja musi być liczona z taką samą dokładnością od pierwszego dnia. Ważne jednak, aby nie pomijać jej tylko dlatego, że slicer nie pokazuje jej automatycznie.
Materiały producentów dotyczące całkowitego kosztu posiadania wskazują przede wszystkim na amortyzację sprzętu, materiał, materiały eksploatacyjne, pracę i oprogramowanie jako składniki kosztu jednej części. To użyteczny szkielet także dla mniejszej pracowni. Można go rozszerzyć o energię, koszty przygotowania zlecenia, utrzymanie stanowiska oraz wydatki administracyjne rozliczane na realizowane wydruki.
Kluczowe jest rozróżnienie kosztu wydruku od ceny dla klienta. Koszt odpowiada na pytanie, ile firma faktycznie wydaje, aby dostarczyć gotową część. Cena uwzględnia dodatkowo marżę, ryzyko, wartość przygotowania usługi oraz politykę handlową. Jeżeli te dwa pojęcia zostaną zmieszane, łatwo oferować wydruki poniżej pełnego kosztu własnego.
Materiał: licz pełne zużycie, nie tylko model
Dla filamentu podstawą jest masa zużyta przez model i elementy pomocnicze, pomnożona przez koszt jednego grama materiału. Dla żywicy punktem wyjścia jest objętość w mililitrach oraz cena za mililitr. W obu przypadkach dane ze slicera są potrzebne, ale trzeba sprawdzić, co dokładnie obejmują.
W technologii żywicznej przykładowy kalkulator Formlabs rozdziela materiał samej części od żywicy użytej przez cały przygotowany build. Wskazuje też, że podpory i raft mogą istotnie zmienić zużycie materiału. Z tego powodu wycenianie wyłącznie objętości gotowego modelu może nie odzwierciedlać kosztu zlecenia.
Praktyczny wzór brzmi: koszt materiału = zużycie procesowe × cena jednostkowa materiału × współczynnik strat. Zużycie procesowe oznacza materiał części oraz tych elementów, które są niezbędne w konkretnym ustawieniu wydruku. Współczynnik strat można stosować jako własne założenie rozliczeniowe dla odpadów, prób, czyszczenia lub nieudanych realizacji. Powinien być oparty na danych zbieranych przez daną pracownię, a nie na przypadkowej wartości.
Cena materiału zależy również od jego rodzaju i formy zakupu. Dlatego przy tworzeniu cennika warto aktualizować koszt jednostkowy po zakupie partii materiału. Wybór tworzywa jest częścią kalkulacji, ale powinien wynikać z wymagań części, a nie wyłącznie z najniższej ceny kilograma lub litra.
Praca operatora i przygotowanie pliku
Czas druku nie jest tym samym co czas pracy człowieka. Operator może przygotować model, sprawdzić plik, ustawić orientację, przygotować podpory, uruchomić urządzenie, zdjąć część, wykonać obróbkę i kontrolę jakości. W usłudze dochodzą także kontakt z klientem, wycena, dokumentacja zlecenia, pakowanie i obsługa wysyłki.
Koszt pracy można policzyć prostym wzorem: czas pracy przy zleceniu × wewnętrzna stawka godzinowa. Do czasu pracy warto zaliczać tylko czynności wykonywane faktycznie dla danego zlecenia. Nie należy automatycznie mnożyć całego czasu pracy drukarki przez stawkę operatora, jeśli urządzenie pracuje bez bieżącej obsługi.
W przypadku pojedynczych sztuk przygotowanie pliku często ma duży udział w cenie. Dotyczy to zwłaszcza modeli wymagających naprawy geometrii, ustawienia podpór albo konsultacji dotyczącej wymiarów. Warto więc rozdzielić opłatę za przygotowanie od produkcji, zamiast ukrywać całość w stawce za gram materiału.
Jeżeli firma przygotowuje projekty od podstaw, modelowanie 3D także powinno być oddzielną pozycją. Kalkulacja wydruku obejmuje produkcję fizycznej części. Praca projektowa jest odrębną usługą o innym zakresie, czasie i odpowiedzialności.
Energia, maszyna, serwis i oprogramowanie
Koszt energii można ująć jako zużycie energii przypisane do zlecenia pomnożone przez cenę jednej kilowatogodziny. Jeżeli nie ma wiarygodnego pomiaru dla konkretnej drukarki i profilu pracy, lepiej traktować tę pozycję jako założenie wewnętrzne wymagające późniejszej weryfikacji niż jako pozornie precyzyjną wartość.
Koszt maszyny można rozliczać jako amortyzację albo stawkę maszynową. W podejściu amortyzacyjnym suma kosztu urządzenia i planowanego serwisu jest dzielona przez zakładaną liczbę części lub przez przewidywany wolumen produkcji w okresie użytkowania. Materiały Formlabs dotyczące kosztu na część stosują właśnie przypisanie kosztu sprzętu i serwisu do planowanego wolumenu.
Stawka maszynowa jest wygodna w usługach, ponieważ pozwala przypisać do czasu pracy drukarki koszt sprzętu, serwisu oraz utrzymania. Warto jednak jasno określić, co obejmuje. Nie należy jednocześnie naliczać pełnej amortyzacji na sztukę i pełnej stawki maszynowej za ten sam zakres kosztów, jeśli obie pozycje pokrywają te same wydatki.
Oprogramowanie może być kosztem stałym, subskrypcją lub kosztem przypisanym do konkretnego procesu. Jeżeli jest rozliczane w kalkulacji, należy dzielić jego koszt przez realistyczny wolumen zleceń. Producent może udostępniać narzędzie bez dodatkowej opłaty, ale firma powinna rozliczać wyłącznie faktyczne koszty własnego środowiska pracy.
Materiały eksploatacyjne i post-processing
Materiały eksploatacyjne to pozycja odrębna od podstawowego materiału drukowego. Ich zakres zależy od technologii, sprzętu i organizacji pracy. W dokumentach dotyczących kosztu całkowitego producenci wyodrębniają je jako osobny element kosztu na część, obok materiału, sprzętu i pracy.
W praktyce do tej pozycji można przypisywać elementy zużywane w procesie, o ile są faktycznie związane z danym wydrukiem. W druku żywicznym kalkulacja może obejmować materiały używane do mycia i utwardzania oraz elementy robocze systemu. W FDM mogą to być na przykład elementy zużywalne przypisane do eksploatacji urządzenia. Zakres należy opisać w wewnętrznej metodzie liczenia, aby podobne zlecenia były wyceniane konsekwentnie.
Obróbka końcowa wymaga osobnego podejścia. Usuwanie podpór, mycie, utwardzanie, czyszczenie, szlifowanie, montaż lub kontrola jakości mogą być kosztem pracy, materiałów pomocniczych albo obu tych pozycji. Najważniejsze, by nie zakładać, że część jest gotowa w momencie zakończenia pracy drukarki.
Przygotowanie modelu ma bezpośredni wpływ na zakres procesu. Orientacja, podpory i poprawność geometrii powinny być ocenione przed ofertowaniem, zwłaszcza gdy klient dostarcza własny plik. W przeciwnym razie cena może nie obejmować czynności koniecznych do przygotowania wydruku.
Wzór dla usługi druku 3D i ustalanie ceny
Dla usługi można przyjąć wzór: cena netto = pełny koszt własny + marża + opłaty związane z realizacją sprzedaży. Pełny koszt własny obejmuje materiał, eksploatację, pracę, energię, maszynę, oprogramowanie i przypisane koszty stałe. Następnie można doliczyć przygotowanie pliku, pakowanie, wysyłkę lub minimalną opłatę za zlecenie, zależnie od sposobu organizacji oferty.
Minimalna opłata za zlecenie jest praktycznym narzędziem dla małych realizacji. Chroni przed sytuacją, w której koszt materiału jest niski, lecz przygotowanie, obsługa i rozliczenie zamówienia pochłaniają czas. Nie zastępuje jednak kalkulacji kosztu własnego. Powinna wynikać z realnego zakresu obsługi najprostszych zleceń.
Marżę najlepiej ustalać po policzeniu kosztów. Dzięki temu można świadomie zdecydować, czy firma chce stosować jednolitą marżę, różne progi dla pilnych realizacji albo indywidualną wycenę dla części wymagających większego przygotowania. Nie ma jednej uniwersalnej marży dla każdej technologii i każdego klienta.
Przy większej liczbie identycznych części kalkulacja powinna być przygotowana dla całego układu na platformie roboczej, a potem podzielona przez liczbę prawidłowych sztuk przewidzianych do dostarczenia. Przykład Formlabs dotyczący natychmiastowej wyceny opiera cenę na zorientowanym, podpartym i przygotowanym buildzie, uwzględniając czas maszyny, materiał oraz opłatę przygotowawczą.
Arkusz kalkulacyjny i kontrola założeń
Najprostszy arkusz powinien zawierać osobne kolumny dla numeru zlecenia, technologii, materiału, danych ze slicera, strat, czasu przygotowania, czasu obróbki, stawki pracy, kosztu maszyny, eksploatacji, energii, kosztów dodatkowych, kosztu własnego i ceny sprzedaży. Taki układ umożliwia porównywanie planu z wynikiem rzeczywistym.
Warto regularnie sprawdzać trzy kwestie: czy zużycie materiału odpowiada kalkulacji, czy czas pracy został właściwie oszacowany oraz czy planowany wolumen wystarcza do pokrycia kosztów stałych. Jeżeli odpowiedź jest przecząca, należy zmienić założenia kalkulatora, a nie maskować problem wyłącznie wyższą ceną materiału.
Własny kalkulator powinien być prosty do audytu. Każda pozycja powinna mieć nazwę, jednostkę, źródło danych i sposób aktualizacji. Dzięki temu można wyjaśnić, skąd wynika cena, zmienić pojedyncze założenie bez przebudowy całego arkusza oraz wyceniać podobne zlecenia według tych samych zasad.
Dla małej firmy najlepszym początkiem jest model wystarczająco dokładny, ale możliwy do aktualizowania po każdym miesiącu lub kwartale. Nadmiernie złożony arkusz, którego nikt nie uzupełnia, nie pomoże w podejmowaniu decyzji cenowych.
Jak podjąć decyzję?
| Potrzeba | Na co zwrócić uwagę | Czego unikać |
|---|---|---|
| Szybka wycena jednej prostej części | Materiał z pełnego przygotowanego wydruku, czas przygotowania, czas obróbki i podstawowa stawka maszynowa | Wyceny wyłącznie według ceny materiału |
| Oferta dla klienta usługowego | Pełny koszt własny, przygotowanie pliku, minimalną opłatę, pakowanie, dostawę i marżę | Ukrywania pracy projektowej w stawce za gram |
| Seria identycznych części | Koszt całego builda, liczbę sztuk gotowych do dostarczenia oraz rozliczenie kosztów stałych | Dzielenia kosztu pojedynczego prototypu przez liczbę sztuk bez przeliczenia układu produkcyjnego |
| Ocena opłacalności własnej drukarki | Planowany wolumen, koszt sprzętu, serwis, materiały, pracę i oprogramowanie | Porównywania zakupu z usługą wyłącznie na podstawie ceny urządzenia |
Dobór do zastosowania
Hobbysta drukujący pojedyncze części na własne potrzeby
Zacznij od materiału, elementów pomocniczych i podstawowego udziału zużycia drukarki. Jeżeli chcesz porównywać koszty z zakupem gotowej części, zapisuj również czas przygotowania i wydatki na eksploatację.
Mała firma wykonująca prototypy i oprzyrządowanie
Stosuj pełny koszt własny z rozdzieleniem materiału, pracy, sprzętu, eksploatacji i kosztów stałych. Analizuj wyceny w odniesieniu do rzeczywistego wykorzystania urządzenia.
Usługa druku 3D przyjmująca pliki od klientów
Wyceń osobno przygotowanie pliku oraz produkcję. Ustal minimalną opłatę za zlecenie i opisz, które czynności są objęte standardową wyceną, a które wymagają dodatkowej pracy.
Pracownia realizująca krótkie serie
Licz koszt dla całego układu części na platformie, a następnie rozdzielaj go na sztuki gotowe do dostarczenia. Aktualizuj kalkulator na podstawie rzeczywistego zużycia materiału, pracy i liczby prawidłowych części.
Checklista
- Pobierz z przygotowanego projektu masę lub objętość materiału oraz czas druku.
- Sprawdź, czy zużycie obejmuje podpory, raft i inne elementy pomocnicze.
- Ustal koszt jednostkowy materiału na gram lub mililitr na podstawie aktualnego zakupu.
- Dodaj firmowy udział strat i zapisuj faktyczne nieudane wydruki.
- Oszacuj osobno czas przygotowania pliku, obsługi, obróbki i kontroli jakości.
- Wybierz jedną metodę rozliczenia sprzętu: amortyzację na sztukę albo stawkę maszynową.
- Dodaj koszty eksploatacyjne, oprogramowanie i przypisane koszty stałe.
- Dla usługi dolicz przygotowanie, pakowanie, wysyłkę, opłaty sprzedażowe oraz marżę.
- Porównaj kalkulację z rzeczywistym kosztem po zakończeniu zlecenia i aktualizuj założenia.
Przeczytaj także
- druk 3D w firmie
- dobór filamentu do zastosowania
- PrusaSlicer
- profil druku 3D
- przygotowanie modelu do druku
- podpory w slicerze
Najczęściej zadawane pytania
Czy koszt wydruku 3D można liczyć tylko z danych ze slicera?
Nie. Masa materiału i czas druku są ważnymi danymi wejściowymi, lecz nie obejmują automatycznie pracy operatora, materiałów eksploatacyjnych, kosztu maszyny, oprogramowania ani kosztów organizacyjnych. W przypadku części z podporami trzeba też sprawdzić, czy wyliczenie materiału dotyczy całego przygotowanego procesu.
Jak policzyć koszt materiału z filamentu?
Podziel cenę szpuli przez jej masę, aby otrzymać koszt jednego grama. Następnie pomnóż tę wartość przez zużycie materiału dla całego procesu i dodaj przyjęty w firmie udział strat. Do zużycia procesowego wlicz model oraz elementy pomocnicze wskazane przez przygotowany projekt wydruku.
Jak obliczyć amortyzację drukarki na jedną część?
Można podzielić koszt urządzenia wraz z planowanym serwisem przez zakładany wolumen części w okresie użytkowania. Alternatywnie firma może stosować stawkę maszynową, jeśli jasno określi, jakie koszty obejmuje i nie rozlicza tych samych wydatków drugi raz w innej pozycji.
Czy czas pracy drukarki należy liczyć jako czas pracy operatora?
Nie zawsze. Czas drukowania może służyć do naliczania stawki maszynowej, natomiast koszt pracy operatora powinien odnosić się do rzeczywistych czynności takich jak przygotowanie, uruchomienie, obróbka, kontrola i pakowanie.
Źródła i metodologia
Materiał opracowano na podstawie wybranych źródeł pierwotnych i branżowych. Linki służą weryfikacji danych; redakcja porządkuje informacje według własnej struktury i kryteriów.
- How Much Does a 3D Printer Cost? — Formlabs
- The True Cost of 3D Printing: Total Cost of Ownership — Formlabs Dental
- 3D printing: the total cost of ownership — UltiMaker
- ultimaker.com
Przeczytaj także: Jak zarabiać na drukarce 3D? Usługi, wycena i wybór opłacalnych zleceń
